Küresel dizel arzındaki daralma akaryakıt piyasalarını sarsıyor. Ortadoğu ve Rusya’daki rafineri kayıpları nedeniyle dizel arzı azalırken, Avrupa artan ithalat bağımlılığı nedeniyle fiyat şokundan en fazla etkilenen bölgeler arasında yer aldı. Türkiye’de ise motorin fiyatı 100 lirayı aşarak tarihi seviyelere çıktı.
Milliyet’in Wall Street Journal kaynaklı haberine göre, İran savaşı öncesinde Ortadoğu küresel dizel ihracatının yaklaşık yüzde 19’unu, Rusya ise yüzde 11’ini karşılıyordu. Ancak Körfez ülkelerinden yapılan dizel sevkiyatlarının ağustos ayında savaş öncesi seviyenin yaklaşık dörtte birine gerilediği belirtildi.
Rusya’nın dizel ihracatında da ciddi düşüş yaşandı. Ülkenin dizel ihracatının mayıs seviyesinin yaklaşık yüzde 20’sine kadar gerilediği ifade edildi.
ABD rafinerilerinin oluşan arz açığının bir bölümünü kapatmaya çalıştığı ancak rafinerilerin kapasite sınırlarına yaklaştığı belirtiliyor.
DİZEL FİYATLARI REKOR SEVİYELERE ÇIKTI
Küresel arz sıkışıklığı dizel fiyatlarına da doğrudan yansıdı. ABD’de perakende dizelin galon fiyatı 6,53 dolara yükselerek tarihi zirveyi gördü.
Avrupa Birliği’nde ise ortalama dizel fiyatı litre başına 2,54 dolara kadar çıktı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, dizel fiyatlarındaki yükselişin küresel enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceği uyarısında bulundu.
G7’DEN 100 MİLYON VARİLLİK REZERV HAMLESİ
Dizel arzındaki sıkışıklığı hafifletmek amacıyla G7 ülkeleri stratejik rezervlerden toplam 100 milyon varil ham petrol ve dizeli dört ay içerisinde piyasaya sürme kararı aldı.
İlk 20 gün içerisinde önemli miktarda dizelin piyasaya verilmesinin Brent petrol fiyatlarında yüzde 2,2’lik düşüşe neden olarak fiyatı 100 dolar seviyesine çektiği belirtildi.
Ancak piyasaya sürülecek rezerv miktarının dünya genelindeki yaklaşık bir günlük petrol tüketimine denk gelmesi, hamlenin uzun vadeli etkisi konusunda soru işaretlerine neden oldu.
Uzmanlar, stratejik rezervlerin fiyatları kısa vadede aşağı çekebileceğini ancak küresel arz açığının devam etmesi halinde kalıcı bir çözüm oluşturmayacağını değerlendiriyor.
ABD’DE KAMYONCULAR MALİYETLERİ KISMAK ZORUNDA
ABD’de yükselen dizel fiyatları taşımacılık sektörünü de ciddi şekilde etkiliyor.
572 litrelik bir kamyon deposunu doldurmanın maliyetinin 944 dolara kadar yükselmesi, özellikle bağımsız kamyoncular üzerindeki baskıyı artırdı.
Artan yakıt maliyetleri nedeniyle bazı sürücülerin yemeklerini araçlarında hazırladığı, otopark ücretlerinden kaçınmak için rampalarda uyuduğu ve kamyonlarını yıkamak yerine yağmur yağmasını beklediği aktarıldı.
Yükselen maliyetlerin küçük nakliye şirketlerini de zor durumda bıraktığı ve son bir ay içerisinde bir düzineden fazla küçük taşımacılık şirketinin iflas başvurusunda bulunduğu belirtildi.
AVRUPA DİZELDE DIŞA BAĞIMLI HALE GELDİ
Rus yakıtından uzaklaşılması ve Avrupa’daki rafineri kapasitesinin gerilemesi, kıtayı dizel ithalatına daha bağımlı hale getirdi.
Avrupa’nın günlük yaklaşık 1,5 milyon varil dizel ithal ettiği, bu ithalatın yaklaşık üçte birinin ABD’den geldiği belirtildi.
AB’nin haziran sonunda yaklaşık 36 milyon ton acil durum dizel stoku bulunduğu ifade edilirken, bu miktarın yaklaşık iki aylık tüketime karşılık geldiği kaydedildi.
Uzmanlar, rezervlerin kullanılması durumunda küresel arz krizinin uzaması halinde Avrupa’nın güvenlik tamponunun giderek azalabileceği konusunda uyarıyor.
TÜRKİYE’DE MOTORİN 100 LİRAYI GÖRDÜ
Küresel dizel krizi Türkiye’deki motorin fiyatlarını da etkiledi.
İstanbul’da motorinin litre fiyatı savaş öncesinde 60,30 lira seviyesindeyken, 17 Eylül’de 100,31 liraya yükselerek ilk kez üç haneli seviyeyi gördü.
Motorin fiyatı 1 Ekim’de 97,10 liraya gerilese de savaş öncesine göre nominal artış yaklaşık yüzde 61 seviyesinde kaldı.
MOTORİN FİYATLARINDA RAHATLAMA NE ZAMAN?
Uzmanlara göre küresel dizel piyasasında kalıcı bir rahatlama sağlanabilmesi için Ortadoğu’daki ihracatın yeniden toparlanması, Rusya’daki rafineri kayıplarının azalması veya diğer büyük üreticilerin piyasaya daha fazla dizel sunması gerekiyor.
Arz sorununun devam etmesi halinde dizel fiyatlarındaki yükselişin yalnızca akaryakıt tüketicilerini değil, taşımacılık ve lojistik sektörleri üzerinden birçok ürünün maliyetini de artırabileceği değerlendiriliyor.
